Dogana e Kosovës

Sanksionet

SANKSIONET NDËRKOMBËTARE DHE ZBATIMI I TYRE NGA DOGANA E KOSOVËS

Hyrje

Materiali i përgatitur ka për qëllim informimin e operatorëve ekonomikë, bizneseve, deklaruesve doganorë dhe publikut të gjerë mbi masat kufizuese/sanksionet ndërkombëtare që zbatohen në Republikën e Kosovës gjatë operacioneve të importit, eksportit dhe tranzitit. Republika e Kosovës zbaton sanksione ndërkombëtare / masa kufizuese në përputhje me legjislacionin kombëtar dhe obligimet e saj ndërkombëtare. Sanksionet / masat kufizuese zbatohen përmes vendimeve të Qeverisë së Republikës së Kosovës (VQRK) dhe akteve të tjera të autoriteteve kompetente, duke inkorporuar në ato vendime dhe akte:

- Regjimet sanksionuese të Bashkimit Evropian (BE);
- Regjimet e sanksioneve dhe Urdhrat Ekzekutivë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës (Departamenti i Thesarit / OFAC;
- Rezolutat e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara (KS-OKB);

Roli i Doganës së Kosovës

Dogana e Kosovës është autoriteti kompetent për zbatimin e masave kufizuese në import, eksport dhe tranzit. Për zbatim sa më të plotë dhe të ligjshëm të sanksioneve, Dogana kryen analiza rreziku, identifikon dhe ndalon mallrat apo subjektet e sanksionuara, si dhe raporton tek organet kompetente rastet që dyshohet se përbëjnë shkelje ose tentativë për anashkalim (circumvention) të sanksioneve.

Përmbajtja e sanksioneve / masave kufizuese

Aktet ligjore sanksionuese ndërkombëtare dhe vendimet në fuqi të QRK përmbajnë sanksione / kufizime që ndër të tjera përmbajnë:
- Ngrirjen e aseteve: Ndalimi i vënies në dispozicion të fondeve apo burimeve ekonomike për personat dhe entitetet e listuara;
- Kufizimet financiare: Ndalimi i shërbimeve bankare, kredive apo transaksioneve me subjekte të caktuara;
- Kufizimet tregtare: Ndalimi i importit, eksportit dhe tranzitit të mallrave duke përshirë mallrat me përdorim të dyfishtë (dual-use), objekteve strategjike, teknologjisë, artikujve të luksit dhe lëndëve të para etj.
- Kufizimet në transport: Ndalimi i hyrjes në porte, hapësirë ajrore ose tranzitit rrugor për mjete të caktuara transporti.

Lista e regjimeve të sanksioneve të zbatueshme

Si më poshtë kemi paraqitur listën e regjimeve të sanksioneve të zbatueshme nga Republika e Kosovës:

Lista e vendimeve të QRK - së të sanksioneve

1. VQRK, Nr. 09/196/17.09.2014 - entitete juridike dhe autoriteteve të Federatës Ruse (të përfshira në shkeljen e sovranitetit të Ukrainës;
2. VQRK, Nr. 10/05/06.03.2020 - Sabalan Company (Iran) dhe Shahid Hemat Industrial Group (SHIG) – Iran(Ndalim importi dhe kthim i mallit prapa):
3. VQRK, Nr. 03/08/23.06.2020 - Hezbollahu dhe krahu i tij politik dhe ushtarak shpallën si organizatë terroriste;
4. VQRK, Nr. 07/66/23.02.2021 - Persona fizikë dhe entitete të sanksionuara nga OKB, BE dhe SHBA;
5. VQRK, Nr. 05/11/07.05.2021 – 35 zyrtarë dhe 2 entitete të Mianmar/Burma për abuzim dhe shkelje të të drejtave të njeriut.
6. VQRK, Nr. 05/03/02.04.2021 – 4 persona dhe 1 entitet nga Kina (Xinjiang) për abuzim dhe shkelje të të drejtave të njeriut;
7. VQRK, Nr. 10/17/25.06.2021 – ISIL (Da’esh), Al Qaeda dhe persona/grupe të lidhura me to;
8. VQRK, Nr. 09/17/25.06.2021 – 7 shtetas libanezë të lidhur me Hezbollah dhe kompania AL-Qard al-Hasan (AQAH);
9. VQRK, Nr. 15/42/27.10.2021 – 7 individë të lidhur me Hezbollah dhe kompania AIDar Properties;
10. VQRK, Nr. 04/61/09.02.2022 – 183 Individë dhe 26 entitete lidhur me situatën në Bjellorusi;
11. VQRK, Nr. 01/64/25.02.2022 – Individë dhe entitete ruse të përfshira në minimin e sovranitetit të Ukrainës;
12. VQRK, Nr. 13/68/23.03.2022 – Rusia dhe Bjellorusia, në raport me situatën në Ukrainë (individë, entitete dhe sektorë të lidhur me agresionin ndaj Ukrainës);
13. VQRK, Nr. 29/68/23.03.2022 – Sanksione nga SHBA ndaj personave dhe entitete të përfshira në krim të organizuar dhe shkelje të të drejtave të njeriut;
14. VQRK, Nr. 02/78/16.05.2022 – Rusia dhe Bjellorusia, në raport me situatën në Ukrainë;
15. VQRK, Nr. 03/78/16.05.2022 – Grupi Wagner, Rusi;
16. VQRK, Nr. 04/78/16.05.2022 – ISIL (Da’esh) dhe Al Qaeda;
17. VQRK, Nr. 08/86/04.07.2022 – Rusia dhe Bjellorusia në raport me situatën në Ukrainë;
18. VQRK, Nr. 20/96/14.09.2022 – Rusia, Bjellorusia, në raport me situatën në Ukrainë;
19. VQRK, Nr. 09/136/22.03.2023 – Grupi Wagner, Rusi;
20. VQRK, Nr. 19/136/22.03.2023 – Rusia, Bjellorusia, në raport me situatën në Ukrainë;
21. VQRK, Nr. 06/142/10.05.2023 – Rusia, Bjellorusia, në raport me situatën në Ukrainë;
22. VQRK Nr. 11/153/26.07.2023 – Rusia, në raport me situatën në Ukrainë;
23. VQRK Nr. 17/208/13.06.2024 – Irani, masa kufizuese;
24. VQRK Nr. 18/208/13.06.2024 – Rusia, në raport me situatën në Ukrainë;
25. VQRK. Nr. 19/2008/13.06.2024 – Federata Ruse për shkelje serioze dhe abuzime të të drejtave të njeriut;
26. VQRK Nr. 04/241/27.12.2024 – Rusia, Rusia, në raport me situatën në Ukrainë;
27. VQRK Nr. 18/269/19.09.2025 – Rusia, Bjellorusia, në raport me situatën në Ukrainë;
28. VQRK Nr. 11/02/20.02.2026 – Rusia dhe Bjellorusia, në raport me situatën në Ukrainë;
29. Vendim Nr. 23/11/20.04.2026 – Garda Revolucionare Islamike e Iranit (IRGC);
30. Vendimit të QRK-së me Nr. 01/17, datë 05.05.2026 sipas të cilit vendim, sanksionet kanë të bëjnë kryesisht me shtete dhe aktivitete si:
- Rusia dhe aktivitetet destabilizuese të saj;
- Situata në Haiti;
- Republika Popullore Demokratike e Koresë (Koreja e Veriut);
- Situata në Mali;
- Situata në Venezuelë;
- Bjellorusia dhe përfshirja e saj në agresionin rus kundër Ukrainës;
- Rusia dhe situata e brendshme në Rusi;
- Situata në Guatemalë;
- Hamasi dhe Xhihadi Islamik Palestinez;
- Situata në Tunizi;
- Situata në Sudan;
- mbështetja ushtarake e Iranit për agresionin rus kundër Ukrainës dhe grupet e armatosura në Lindjen e Mesme dhe rajonin e Detit të Kuq;
- Irani;
- Situata në Zimbabve;
- regjimi i masave kundër terrorizmit;
- Zonat e Ukrainës të pushtuara ose jo të kontrolluara nga qeveria ukrainase (Donetsk, Luhansk, Kherson dhe Zaporizhzhia);
- Ukraina;
- Sulmet kibernetike kundër Bashkimit Evropian ose shteteve anëtare;
- Kundër veprimeve që destabilizojnë situatën në Bosnja dhe Hercegovina;
- Kundër veprimeve që destabilizojnë situatën në Moldavi;
- veprimet e Rusisë që destabilizojnë situatën në Ukrainë;
Të gjitha llojet e sanksioneve, emrat e individëve, entiteteve dhe produkteve të sanksionuara përmes akteve ligjore të Këshillit të Bashkimit Evropian, SHBA-së dhe KS të OKB dhe anekseve përkatëse konsiderohen pjesë përbërëse e vendimeve të QRK.

Si të identifikohen mallrat dhe subjektet e sanksionuar?

Për të verifikuar nëse një mall, person, kompani apo transaksion është objekt i masave kufizuese, rekomandohet ndjekja e kësaj procedure:

- Identifikimi i regjimit dhe subjektit: përcaktimi i shtetit, personit fizik/juridik, prodhuesit ose aktivitetit;
- Konsultimi i rregulloreve dhe akteve të zbatueshme nga fusha e sanksioneve: Shqyrtimi i rregulloreve të BE-së dhe vendimeve përkatës të PJSP/CFSP (versionet e konsoliduara) dhe Urdhrat Ekzekutiv të SHBA-së dhe akteve zbatuese të OFAC.
- Verifikimi i anekseve të akteve zbatuese që përmbajnë sanksione: kontrolli i listave nga anekset ku përcaktohen mallrat e ndaluara (kodet tarifore) dhe personat ose entitetet e bllokuara.
- Analiza e pronësisë dhe kontrollit: verifikimi nëse prodhuesi ose ndërmjetësi kontrollohet në mënyrë të drejtpërdrejtë apo të tërthortë nga një palë e sanksionuar (zbatimi i kriterit të pronësisë dhe kontrollit de facto të BE-së dhe "Rregullit të 50%" të OFAC-it).
- Verifikimi i përjashtimeve: Shqyrtimi nëse ekziston ndonjë përjashtim apo derogim i autorizuar me aktet e zbatueshme për sanksione.

Detyrimet e operatorëve ekonomikë dhe kujdesi i duhur (Due Diligence)

Të gjitha kompanitë dhe operatorët ekonomikë që veprojnë në Republikën e Kosovës janë të obliguar ligjërisht të zbatojnë vendimet e Qeverisë së Republikës së Kosovës për sanksione. Për të shmangur bllokimin e ngarkesave në kufi dhe pasojat ligjore, bizneset duhet të ushtrojnë kujdesin e duhur (due diligence).

Indikatorët e Rrezikut (Kujdes i Shtuar)

Operatorët duhet të tregojnë kujdes dhe vëmendje të veçantë nese:
- Partneri tregtar ose prodhuesi ndodhet në një shtet të sanksionuar;
- Mallrat janë ose jo të përfshira (të sanksionuara) në anekset përkatëse të rregulloreve të BE-së apo SHBA-së;
- Destinacioni përfundimtar ose përdoruesi i fundit nuk është i qartë;
- Përdoren ndërmjetës të shumtë në vende të treta pa ndonjë arsyetim të qartë ekonomik;
- Pagesat kryhen nga palë të treta që nuk lidhen me kontratën kryesore;
- Ka mospërputhje në dokumentacionin tregtar (CMR, faturë, certifikatë origjine, etj);
- Subjekti ose prodhuesi dyshohet ose është në pronësi apo kontrollohet nga persona të listuar.

Disa nga pyetjet më të shpeshta
Pyetjet dhe përgjigje sipas fushave të caktuara me theks te importi dhe eksporti:

A lejohet të importohen në Bashkimin Evropian mallra që kanë origjinën e një shteti tjetër, por që janë eksportuar nga Rusia?
Përgjigje: Ndalohet blerja, importimi ose transferimi i drejtpërdrejtë ose i tërthortë i mallrave me origjinë ose të eksportuara nga Rusia të renditura në Aneksin XXI të Rregullores së Këshillit Nr. 833/2014( të plotësuar ndryshuar). Këshillohet që të mos bleni apo importoni mallra të tilla në Bashkimin Evropian, të cilat janë zyrtarizuar për eksport nga Rusia.

A ka vetëm përshkrime të mallrave me përdorim të dyfishtë, por nuk ka kode të mallit me përdorim të dyfishtë?
Përgjigje: Listat e mallrave me përdorim të dyfishtë janë pa kode mallrash. Listat përmbajnë përshkrime dhe specifikime teknike të mallrave. Parametrat mund të gjenden në specifikimet e mallrave për të kontrolluar nëse mallrat janë në listën e mallrave me përdorim të dyfishtë.

Kur mallrat (metalet) që vijnë psh. nga Kazakistani kalojnë tranzit përmes Rusisë, a mund të futen mallra të tilla në BE?
Përgjigje: Nuk ka sanksione të vendosura për mallrat kazake, por me hyrjen e tyre në BE, sipas kërkesës se doganës, një dokument përkatës i vlefshëm që vërteton origjinën kazake duhet t'i paraqitet autoriteteve doganore.

Si ndikojnë sanksionet e ndryshme në zhdoganimin?
Përgjigje:
- Deklaruesi duhet të verifikojë që mallrat e deklaruara në dokumentet doganore ose në deklaratat doganore në lidhje me hyrjen/daljen nuk janë subjekt i sanksioneve;
- Kjo do të thotë që tashmë përpara se të kryhen veprimet doganore, është e nevojshme të kontrollohet që eksporti ose importi i këtyre mallrave nuk është i ndaluar sipas legjislacionit të BE-së dhe VQRK.
- Operatorët ekonomikë duhet të kenë parasysh gjithashtu se përveç mallrave, sanksione vendosen edhe ndaj individëve dhe kompanive të caktuara, kështu që personat e përfshirë në zinxhirët e furnizimit kanë për detyrë të kujdesen dhe të verifikojnë që importi/eksporti/transiti i mallrave apo transaksionet/shërbimet e lidhura me to mos të shkelin sanksionet e vendosura nga Bashkimi Evropian dhe të mos vendosen asetet ose burimet ekonomike drejtpërdrejt ose tërthorazi në dispozicion të personave të listuar.

A zbatohen ndalimet e importit apo eksportit edhe për ambalazhet dhe kontejnerët?
Përgjigje: Ndalimet zbatohen për mallrat e deklaruara.
- Andaj nëse mallrat e deklaruara, të cilat nuk i nënshtrohen sanksioneve, janë të paketuara me materiale që i nënshtrohen sanksioneve, lejohet zhdoganimi i mallit.
- Nëse paketimi do të eksportohet/importohet veçmas, ai trajtohet si mall dhe, në rast se i nënshtrohet sanksioneve, importi/eksporti është i ndaluar.

Ne kemi zbuluar një llogari që i përket një subjekti të caktuar në bankën tonë. Çfarë duhet të bëjmë?
Përgjigje: Nëse një institucion financiar zbulon një llogari që i përket një personi ose subjekti, detajet e identifikimit të të cilit përputhen me ato të një personi ose subjekti të caktuar, ai duhet të ngrijë menjëherë fondet, dmth. Zbulimi duhet t'i njoftohet Autoritetit Kombëtar të Zbatimit.

Çfarë duhet ditur përpara se të planifikoj të importoj në Bashkim produkte hekuri dhe çeliku të listuara në Shtojcën XVII të Rregullore (EU) 833/2014 e plotësuar/ndryshuar) kur përpunohen në një vend të tretë?
Përgjigje: Për të siguruar zbatimin e ndalimit, neni përkatës përcakton një detyrim për importuesin në BE për të ofruar prova të vendit të origjinës së inputeve të hekurit dhe çelikut të përdorura në një vend të tretë për përpunimin e produkteve të hekurit dhe çelikut të importuara në Bashkim.

A i ndalon Neni 5aa i Rregullores (EU) 833/2014 transaksionet me një kompani që është në pronësi të pakicës nga një entitet i listuar në Shtojcën XIX?
Përgjigje:
- Neni 5aa nuk zbatohet për kompanitë në të cilat një ose më shumë entitete të listuara në Shtojcën XIX zotërojnë një aksion të pakicës (që do të thotë se të drejtat pronësore zotërohen drejtpërdrejt ose tërthorazi për më pak se 50% nga një entitet i listuar në Shtojcën XIX), përveç nëse një kompani e tillë zbulohet se vepron në emër ose sipas drejtimit/kontrollit të një entiteti të listuar në Shtojcën XIX (Neni 5aa paragrafi 1(c)).
- Prandaj, është e nevojshme të vlerësohet, rast pas rasti, nëse një kompani e tillë në pronësi të pakicës është në pronësi të drejtpërdrejtë ose tërthorazi për më shumë se 50% ose vepron në emër ose sipas drejtimit/kontrollit të entitetit të listuar në Shtojcën XIX.

A përjashtohen aktivitetet humanitare nga sanksionet? A mund të sigurohen, për shembull, ushqim, ilaçe dhe pajisje mjekësore mbi këtë bazë?
Përgjigje: Rregullorja e Këshillit (EU) Nr. 833/2014 në lidhje me masat kufizuese në lidhje me veprimet e Rusisë që destabilizojnë situatën në Ukrainë parashikon përjashtimet specifike të mëposhtme për qëllime humanitare:
- Kufizimet e eksportit të zbatueshme për artikujt e mbuluar nga Shtojca I e Rregullores së BE-së për Përdorim të Dyfishtë dhe për artikujt e "Teknologjisë së Avancuar" nuk zbatohen nëse janë të destinuara për nevoja humanitare, emergjenca shëndetësore, parandalimin ose zbutjen urgjente të një ngjarjeje që ka të ngjarë të ketë një ndikim serioz dhe të rëndësishëm në shëndetin dhe sigurinë e njeriut ose mjedisin ose si një përgjigje ndaj fatkeqësive natyrore; as për qëllime mjekësore ose farmaceutike.

A zbatohen sanksionet e BE-së të parashikuara në Rregulloren e Këshillit (BE) Nr. 269/2014 për të drejtat e pronësisë intelektuale?
Përgjigje: Sanksionet e BE-së zbatohen për të drejtat e pronësisë intelektuale (p.sh. markat tregtare, dizenjot, patentat, të drejtat e varieteteve të bimëve; kolektivisht të drejtat e pronësisë intelektuale). Sipas Rregullores së Këshillit (BE) Nr. 269/2014, BE-ja ka përcaktuar një numër individësh dhe personash juridikë si subjekt të sanksioneve.

Shkeljet e Sanksioneve dhe Raportimi

Qytetarët dhe operatorët ekonomikë që kanë dijeni për shkelje të mundshme ose tentativa për anashkalim (circumvention) të sanksioneve ndërkombëtare, kërkohet ta njoftojnë Doganën e Kosovës për të ofruar informacionin e tyre. Ky informacion mund të përfshijë të dhëna publike dhe jo-publike mbi fakte, rrethana, individë, kompani apo vende të treta të përfshira në shkelje të kaluara, të vazhdueshme ose të planifikuara. Raportimi mund të bëhet drejtpërdrejt duke identifikuar veten (gjë që rrit besueshmërinë e informacionit dhe lehtëson ndjekjen e rastit) ose në mënyrë anonime, përmes kanalit zyrtar të komunikimit.

Për pyetje rreth sanksioneve, për verifikim të mallrave apo subjekteve që gjenden në lista të sanksioneve dhe për raportimin e shkeljeve apo dyshimeve mbi masat kufizuese gjatë importit, eksportit apo tranzitit, mund të kontaktoni zyrat si:

- Zyra për Këshilla dhe Procedura, e-mail: ADVICE.DK@dogana-rks.org
- Zyra e Riskut dhe Monitorimit, E-mail: risku@dogana-rks.org
Për të raportuar shkeljet e sanksioneve ndërkombëtare ju gjithashtu mund të dërgoni një email në email adresën: relex-sanctions@ec.europa.eu

Burime zyrtare për referim dhe vegla për identifikim

- Bashkimi Evropian:
o EUR-Lex Platform- Rregulloret bazë, vendimet CFSP dhe kodi i konsoliduar.
o EU Sanctions Map - Portal interaktiv i masave kufizuese;

- Shtetet e Bashkuara të Amerikës (SHBA):

o OFAC Sanctions List Search - Lista SDN, udhëzimet mbi "Rregullin e 50%" dhe aspekte tjera nga fusha e sanksioneve"

- Republika e Kosovës:

o G azeta Zyrtare e Republikës së Kosovës -Vendimet e Qeverisë së Republikës së Kosovës (VQRK) për masat kufizuese.

Institucionet kryesore për zbatim të sanksioneve